Halucynacją AI nazywa się między innymi sytuację, w której model przedstawia zmyśloną lub niepopartą informację jak fakt. Uczniowie powinni sprawdzać konkretne twierdzenia, a nie oceniać wiarygodność odpowiedzi wyłącznie po płynnym stylu.
Na pierwszą lekcję nie trzeba wyszukiwać sensacyjnego przykładu. Można przygotować kontrolowane ćwiczenie z fikcyjnym wydarzeniem szkolnym.
Ćwiczenie: znajdź trzy nieuprawnione dodatki
Przekaż klasie źródło:
„Dzień Nauki odbędzie się w środę w sali 18. Warsztaty rozpoczną się o 9:00 i zakończą o 11:00. Uczestnicy przynoszą zeszyty”.
Następnie pokaż przygotowaną przez nauczyciela odpowiedź demonstracyjną:
„W środę, 14 maja, w sali 18 odbędzie się Dzień Nauki. Warsztaty potrwają od 9:00 do 11:00. Poprowadzi je dr Anna Nowak. Wstęp kosztuje 10 zł”.
Wyraźnie zaznacz, że to fikcyjny tekst do analizy, a nie zapis rzeczywistej odpowiedzi modelu. Uczniowie mają odnaleźć datę, nazwisko i opłatę, których nie ma w źródle.
Od podejrzenia do dowodu
Poproś uczniów o podzielenie odpowiedzi na krótkie twierdzenia. Każde trafia do jednej z kategorii: potwierdzone, sprzeczne ze źródłem, niepotwierdzone. W tym przykładzie dopisane szczegóły są niepotwierdzone; nie musimy wiedzieć, czy przypadkiem mogłyby okazać się prawdziwe.
To ważna różnica. Brak dowodu nie zawsze pozwala ogłosić fałsz, ale nie daje też podstaw do publikowania informacji jako pewnej.
Karta weryfikacji źródeł
| Twierdzenie | Gdzie sprawdzam? | Co znalazłem? | Decyzja |
|---|---|---|---|
| Godzina rozpoczęcia | Tekst źródłowy | 9:00 | Zostawiam |
| Dokładna data | Tekst źródłowy | Brak | Usuwam lub pytam |
| Osoba prowadząca | Tekst źródłowy | Brak | Nie publikuję |
| Opłata | Tekst źródłowy | Brak | Nie publikuję |
W drugim etapie uczniowie mogą sprawdzić prawdziwą, neutralną informację, na przykład godzinę otwarcia publicznej instytucji. Powinni dotrzeć do aktualnej strony tej instytucji i zapisać datę sprawdzenia. Sam fragment wyniku wyszukiwania nie zastępuje przeczytania źródła.
Co zrobić z linkiem podanym przez model?
Otwórz go. Sprawdź, kto opublikował stronę, kiedy powstała i czy rzeczywiście potwierdza dane twierdzenie. Istniejący adres może prowadzić do materiału na inny temat. Kilka podobnych publikacji może powtarzać tę samą niezweryfikowaną wiadomość.
Poproszenie drugiego modelu o ocenę bywa dodatkową próbą, lecz nie jest niezależnym dowodem. Wynik powinien dać się powiązać z konkretnym źródłem.
Jak ocenić pracę?
Przyznaj punkty za wyodrębnienie twierdzeń, dobór źródła, poprawną kategorię i uzasadnienie decyzji. Nie nagradzaj samej liczby znalezionych „błędów”. Uczeń powinien także rozpoznawać informacje potwierdzone.
Czy model można zmusić do niepopełniania błędów? Polecenie „nie zmyślaj” nie daje takiej gwarancji. Weryfikacja pozostaje częścią zadania.
Ćwiczenie można połączyć z lekcją promptów i zakończyć klasowym przewodnikiem po AI. Temat sprawdzania informacji jest też częścią bezpłatnego działu I TablicaPro, dostępnego po rejestracji.