SQL COUNT, SUM i AVG — ćwiczenia z agregowania danych

Funkcje agregujące zamieniają wiele wierszy w jedną wartość: liczbę zamówień, sumę sprzedanych sztuk, średnią cenę. Na lekcji uczniowie liczą statystyki małego sklepu i przy okazji odkrywają, jak funkcje agregujące traktują wartość NULL — to częsta pułapka w raportach.

Scenariusz jest przeznaczony na 45 minut dla klasy znającej SELECT i WHERE — na przykład po lekcji o WHERE. Grupowanie (GROUP BY) jest tematem osobnej lekcji.

Przygotowanie stanowisk

Potrzebna jest baza MySQL 8 lub MariaDB (na przykład w XAMPP) i narzędzie do wykonywania zapytań, np. phpMyAdmin. Utwórz pustą bazę ćwiczeniową i zaimportuj raz plik baza.sql z pakietu. Plik nie usuwa tabel, więc ponowny import zgłosi błąd istniejącej tabeli. Zapytania zapisuj w start.sql; rozwiązania są w rozwiazania.sql.

Cele i plan lekcji

Po zajęciach uczeń potrafi:

użyć COUNT(*), COUNT(kolumna), SUM, AVG, MIN i MAX;
wyjaśnić, że funkcje agregujące pomijają NULL, a COUNT(*) liczy wszystkie wiersze;
obliczyć wartość wyrażenia (ilość razy cena) dla wszystkich wierszy;
zastosować WHERE, aby policzyć statystykę dla jednego klienta.

Czas	Praca na lekcji
0–5 min	Problem: ile sprzedano i za ile?
5–15 min	COUNT, SUM, AVG, MIN, MAX
15–22 min	NULL w agregatach i `WHERE`
22–37 min	Pięć zadań samodzielnych
37–42 min	Porównanie wyników, omówienie `NULL`
42–45 min	Pytania kontrolne

Tabela zamówienia

Kolumny: id, klient, produkt, ilosc (sztuki) i cena (zł za sztukę). W zamówieniu nr 6 nie zapisano ilości, więc jest tam NULL.

id	klient	produkt	ilosc	cena
1	Anna	Mysz	2	35
2	Bartek	Kabel	10	15
3	Anna	Monitor	1	650
4	Celina	Kabel	5	15
5	Bartek	Mysz	1	35
6	Anna	Kabel	NULL	15
7	Damian	Laptop	1	2400

Funkcje agregujące i NULL

COUNT(*) liczy wiersze, COUNT(kolumna) — wiersze, w których kolumna nie jest NULL. SUM sumuje, AVG liczy średnią, MIN i MAX zwracają najmniejszą i największą wartość. Wszystkie te funkcje (poza COUNT(*)) pomijają NULL. Dlatego średnia ilość to suma 20 sztuk podzielona przez 6 zamówień z wpisaną ilością, a nie przez 7. Wyrażenie ilosc * cena dla zamówienia bez ilości też daje NULL, więc nie wchodzi do sumy. ROUND(wyrażenie, 2) zaokrągla wynik; COUNT(DISTINCT kolumna) liczy różne wartości.

Bez GROUP BY zapytanie z funkcją agregującą zwraca jeden wiersz dla całej tabeli (lub dla wierszy wybranych przez WHERE).

Zadania

Zadanie 1. Policz wszystkie zamówienia oraz zamówienia z wpisaną ilością. Porównaj obie liczby.

Zadanie 2. Oblicz łączną liczbę sprzedanych sztuk i średnią ilość w zamówieniu zaokrągloną do dwóch miejsc.

Zadanie 3. Wyznacz najniższą i najwyższą cenę.

Zadanie 4. Oblicz łączną wartość zamówień (ilosc * cena).

Zadanie 5. Policz zamówienia i łączną ilość sztuk dla klienta Anna.

Dla chętnych: policz, ilu różnych klientów złożyło zamówienia (COUNT(DISTINCT klient)).

Rozwiązanie i wyniki

-- Zadanie 1
SELECT COUNT(*) AS wszystkie, COUNT(ilosc) AS z_iloscia
FROM zamowienia;

-- Zadanie 2
SELECT SUM(ilosc) AS sztuki, ROUND(AVG(ilosc), 2) AS srednia
FROM zamowienia;

-- Zadanie 3
SELECT MIN(cena) AS najnizsza, MAX(cena) AS najwyzsza
FROM zamowienia;

-- Zadanie 4
SELECT SUM(ilosc * cena) AS wartosc
FROM zamowienia;

-- Zadanie 5
SELECT COUNT(*) AS zamowienia, SUM(ilosc) AS sztuki
FROM zamowienia
WHERE klient = 'Anna';

-- Dla chetnych
SELECT COUNT(DISTINCT klient) AS klienci
FROM zamowienia;

Wyniki (sprawdzone na SQLite z tą samą tabelą):

Zadanie	Wynik
1	wszystkie = 7, z ilością = 6
2	sztuki = 20, średnia = 3.33
3	najniższa = 15, najwyższa = 2400
4	wartość = 3380 zł
5	zamówienia = 3, sztuki = 3
Dla chętnych	klienci = 4

W zadaniu 2 średnia 3,33 to 20 : 6 — zamówienie bez ilości zostało pominięte. W zadaniu 5 Anna ma trzy zamówienia, ale tylko dwa z ilością (2 + 1 = 3 sztuki), dlatego COUNT(*) i SUM(ilosc) dają obie liczbę 3 przez przypadek; warto to omówić z uczniami. Wartość zamówień 3380 zł to 70 + 150 + 650 + 75 + 35 + 2400 (zamówienie z NULL nie wchodzi do sumy).

Typowe błędy

Objaw	Co sprawdzić
Średnia wychodzi za niska	Za `NULL` podstawiono 0 albo podzielono przez `COUNT(*)` zamiast liczby wpisanych wartości.
`COUNT(ilosc)` daje inny wynik niż `COUNT(*)`	To zamierzone: `COUNT(kolumna)` pomija `NULL`.
Błąd: mieszanie kolumny i funkcji agregującej	Bez `GROUP BY` w `SELECT` nie wolno łączyć zwykłej kolumny z funkcją agregującą.
SUM zwraca NULL	W wybranych wierszach wszystkie wartości są `NULL` albo `WHERE` nic nie wybiera.
Wartość zamówień zawyżona	Zsumowano samą cenę zamiast `ilosc * cena`.
`WHERE` użyty po funkcji	`WHERE` stoi po `FROM`, a nie obok funkcji w `SELECT`.

Pytania kontrolne i punktacja

Czym różni się COUNT(*) od COUNT(ilosc)?
Jak funkcja AVG traktuje wartości NULL?
Jaki wynik da SELECT MAX(cena) FROM zamowienia WHERE klient = 'Damian' dla danych z lekcji?

Odpowiedzi: COUNT(*) liczy wszystkie wiersze, COUNT(ilosc) tylko te, w których ilość nie jest NULL. Pomija je (nie wlicza ich do licznika ani do mianownika). 2400.

Proponowana punktacja (razem 10 punktów): zadanie 1 — dwa COUNT 2 pkt; zadanie 2 — SUM i AVG z ROUND 2 pkt; zadanie 3 — MIN i MAX 2 pkt; zadanie 4 — suma iloczynów 2 pkt; zadanie 5 — WHERE z agregatami 2 pkt. Zadanie dla chętnych nie jest wymagane do pełnej oceny.

Materiały do pobrania

Rozpakuj ZIP przed otwarciem plików. Materiały są dostępne bez logowania; publiczne rozwiązanie służy nauce i samodzielnemu sprawdzeniu, a nie poufnemu sprawdzianowi.

Co dalej?

Następny krok to GROUP BY i HAVING, które liczą statystyki osobno dla każdego klienta lub produktu. Ten materiał rozwija dział o agregowaniu danych w kursie SQL w TablicaPro, gdzie znajdziesz prezentacje, ćwiczenia i testy do prowadzenia lekcji.

Źródła techniczne: funkcje agregujące w dokumentacji MySQL. Zobacz też lekcję o GROUP BY.

Poprowadź kolejne lekcje SQL

Pełny kurs: prezentacje, ćwiczenia i testy do pracy z klasą.

Kup dostęp do kursu SQL →

Zobacz program kursu