Struktura katalogów Linux — karta pracy z zadaniami

Windows ma osobne litery dysków (C:, D:), a Linux — jedno drzewo z korzeniem /, do którego „podpina się” wszystko inne. Ułożenie tego drzewa jest dość stałe: programy, ustawienia, dane użytkowników i dzienniki mają swoje katalogi. Znajomość tego układu pozwala szybko znaleźć konfigurację albo logi. Na lekcji uczniowie badają model takiego drzewa zbudowany w katalogu tymczasowym.

Scenariusz jest przeznaczony na 45 minut dla klasy znającej podstawowe polecenia — na przykład po lekcji o poleceniach Linux. Model w skrypcie jest uproszczony: prawdziwy system ma więcej katalogów i inne zawartości.

Przygotowanie stanowisk

Potrzebny jest terminal z powłoką bash (Ubuntu, WSL lub maszyna wirtualna). Ćwiczenia wykonuj na zwykłym koncie, bez sudo. Skrypt rozwiazanie.sh z pakietu odtwarza całą lekcję w katalogu tymczasowym (mktemp -d) i usuwa tylko ten katalog — nie zmienia Twoich plików; uruchamiasz go poleceniem bash rozwiazanie.sh. Ćwiczenia z karty pracy wykonaj ręcznie w terminalu, w osobnym katalogu ćwiczeniowym.

Cele i plan lekcji

Po zajęciach uczeń potrafi:

• wskazać zadania najważniejszych katalogów: /bin, /etc, /home, /tmp, /usr, /var;
• wyświetlić drzewo katalogów poleceniem find . -type d;
• znaleźć pliki według typu i nazwy (find -type f, -name);
• odróżnić katalog domowy użytkownika od katalogów systemowych.

Najważniejsze katalogi

W modelu z lekcji drzewo ma korzeń system (zamiast /) i zawiera: bin, etc (pliki hostname, passwd), home (katalogi ola i jan), tmp, var/log (plik syslog) oraz usr (podkatalogi bin i share). Katalog domowy użytkownika to miejsce, w którym ma on prawo tworzyć pliki; w pozostałych katalogach zwykle może je tylko czytać.

Polecenia

• ls — zawartość bieżącego katalogu; ls -R — rekurencyjnie;
• find . -type d — wszystkie katalogi pod bieżącym; find . -type f — wszystkie pliki;
• find home -name "*.txt" — pliki o nazwie pasującej do wzorca w katalogu home (wzorzec w cudzysłowie);
• ... | sort — porządkuje wynik (kolejność z find nie jest gwarantowana); ... | wc -l — liczy wiersze.

Zadania

Zadanie 1. Drzewo. W katalogu system wypisz wszystkie katalogi (find . -type d, posortowane).

Zadanie 2. Zawartość. Wypisz zawartość katalogu system, a potem katalogów home i etc.

Zadanie 3. Pliki. Wypisz wszystkie zwykłe pliki (posortowane), policz je i znajdź w home pliki .txt.

Dla chętnych: zlokalizuj w prawdziwym systemie dziennik systemowy (ls /var/log) i plik z nazwą komputera (cat /etc/hostname).

Rozwiązanie i wyniki

set -e
TMP=$(mktemp -d)
cd "$TMP"
mkdir -p system/{bin,etc,home/{ola,jan},tmp,var/log,usr/{bin,share}}
touch system/etc/hostname system/etc/passwd system/var/log/syslog
touch system/home/ola/notatki.txt system/home/jan/zdjecie.jpg system/usr/bin/python3
cd system

echo "--- Zadanie 1"
find . -type d | sort

echo "--- Zadanie 2"
ls
ls home
ls etc

echo "--- Zadanie 3"
find . -type f | sort
find . -type f | wc -l
find home -name "*.txt"

cd /
rm -r "$TMP"

Skrypt rozwiazanie.sh z pakietu wykonuje te polecenia w katalogu tymczasowym i wypisuje:

--- Zadanie 1
.
./bin
./etc
./home
./home/jan
./home/ola
./tmp
./usr
./usr/bin
./usr/share
./var
./var/log
--- Zadanie 2
bin
etc
home
tmp
usr
var
jan
ola
hostname
passwd
--- Zadanie 3
./etc/hostname
./etc/passwd
./home/jan/zdjecie.jpg
./home/ola/notatki.txt
./usr/bin/python3
./var/log/syslog
6
home/ola/notatki.txt

Typowe błędy

Pytania kontrolne i punktacja

1. W którym katalogu szukasz plików konfiguracyjnych systemu?
2. Gdzie zwykły użytkownik może zapisywać swoje pliki?
3. Co robi find . -type d?

Odpowiedzi: W /etc. W swoim katalogu domowym (/home/nazwa, czyli ~) oraz w /tmp. Wypisuje wszystkie katalogi znajdujące się pod bieżącym katalogiem.

Proponowana punktacja (razem 10 punktów): zadanie 1 — find . -type d z sort 3 pkt; zadanie 2 — trzy polecenia ls 2 pkt; zadanie 3 — lista plików, liczba i wzorzec .txt po 1 pkt; odpowiedzi o katalogach 2 pkt. Zadanie dla chętnych nie jest wymagane do pełnej oceny.

Materiały do pobrania

• Pakiet Linux: materiały do lekcji, rozwiązanie i karta pracy
• Karta pracy ucznia — otwórz i wydrukuj

Rozpakuj ZIP przed otwarciem plików. Materiały są dostępne bez logowania; publiczne rozwiązanie służy nauce i samodzielnemu sprawdzeniu, a nie poufnemu sprawdzianowi.

Co dalej?

Następny krok to poruszanie się po drzewie (pwd, cd), uprawnienia plików i dowiązania. Ten materiał rozwija dział o systemie plików w kursie Linux w TablicaPro, gdzie znajdziesz prezentacje, ćwiczenia i testy do prowadzenia lekcji.

Źródła techniczne: hierarchia systemu plików (FHS) w Wikipedii oraz podręcznik GNU findutils. Zobacz też lekcję o find.